«ΟΙ ΕΞΟΡΙΣΤΟΙ» ΚΡΙΤΙΚΗ ΤΟΥ ΓΡΗΓΟΡΗ ΙΩΑΝΝΙΔΗ

ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ 11/12-2010

Ο ανικανοποίητος πόθος για ελευθερία

****«Οι Εξόριστοι» Από Μηχανής Θέατρο

Του ΓΡΗΓΟΡΗ ΙΩΑΝΝΙΔΗ

Από τις σημαντικότερες -αν όχι η σημαντικότερη- προτάσεις του φετινού θεάτρου μας, οι «Εξόριστοι» του Τζέιμς Τζόις στο «Από Μηχανής» έρχονται να εμπλουτίσουν θεματικά, υφολογικά, ερμηνευτικά την αντίληψή μας για τον Ιρλανδό συγγραφέα και το μοντερνισμό που υπηρετεί.

Σαν έργο θεωρήθηκε -δίκαια- περιφερειακό ως προς τη λογοτεχνική παραγωγή του συγγραφέα, -άδικα- σαν κατώτερο συγκρινόμενο μαζί της. Είναι αλήθεια πως φέρει την πνευματικότητα, την αγωνία και το αίτημα προσωπικής εξιλέωσης που διακρίνει καθένα από τα άλλα δημιουργήματα του Τζόις. Θεατρικά, όμως, οι «Εξόριστοι» παραμένουν ακόμα ένας γρίφος.

Πρόκειται άραγε για μεταφορά του ιψενικού δραματουργικού συστήματος στα ιρλανδικά γράμματα; Ή μήπως το τυπικό ερωτικό τρίγωνο δίνει εδώ τη βάση μιας γενικότερης υπαρξιακής παραβολής, σχετικά με την έννοια της ελευθερίας, της πίστης και της αμφιβολίας;

Ασφαλώς και υπάρχει μπόλικος Ιψεν στα θεμέλια και ίσως μπορεί να διακρίνει κάποιος αρκετό από Στρίντμπεργκ στην κατασκευή της ατμόσφαιρας αδιεξόδου. Ομως, όπως πάντα, την ουσία δίνει εδώ η επίσκεψη του διαχρονικού ειδώλου του Τζόις: του Αμλετ. Είναι ανούσιο να υπομνηματίσουμε τις εξωτερικές ομοιότητες με το σεξπηρικό έργο (επιστροφή στα πάτρια εδάφη, αίσθηση εξορίας, προβληματική σχέση με τη μητέρα, προδομένη φιλία -και στο κέντρο μια διάνοια που κυκλώνεται, κλίση προς το αλλόκοτο, αποσυνάγωγη συμπεριφορά). Στον πυρήνα φλέγεται το ίδιο προσάναμμα, η αίσθηση του ανικανοποίητου πόθου για την ελευθερία και για ηθική καθαρότητα, που ικανοποιείται μόνο με τη φυγή και τη βάσανο του διλήμματος. Πέρα από κάθε άλλη θεώρηση, ο Ρίτσαρντ δεν είναι παρά ένας ρομαντικός ήρωας, εξόριστος στην εποχή του Μεσοπολέμου.

Η Ρούλα Πατεράκη έχει παλιότερα αποδώσει τον λόγο του Τζόις, μεταφέροντας τότε κάποιες σελίδες του «Οδυσσέα» σαν ένα ακίνητο ρουν. Κι όμως επιλέγει να μεταφέρει τώρα το έργο του με μια ιδιαίτερη κινησιολογία, με εκδηλώσεις που δεν ακολουθούν, αλλά υποσημειώνουν τα λεγόμενα. Αφαιρέστε το κείμενο και δείτε τις αντιδράσεις των προσώπων. Θα κατανοήσετε ένα λεξιλόγιο βουβό να τρέχει παράλληλα με το κείμενο: χέρια που μένουν αδρανή σε τσέπες παντελονιών, σώματα που αδιέξοδα συστρέφονται γύρω από τον εαυτό τους, ένας χορός συστολής. Μια πρόθεση εγκλωβισμένη στο σώμα, που αν εκδηλωνόταν θα έκανε ίσως τα σώματα να αγκαλιαστούν εκ νέου και τη μνήμη να επιστρέψει στον χαμένο φίλο, τη χαμένη παιδική ηλικία, τη χαμένη πρώτη αγάπη, στον χαμένο πρώτο εαυτό.

Και όμως: «πίστη», «γάμος», «ηθική», «πατρίδα», όλα μαζί δημιουργούν το δίχτυ των λέξεων που γραπώνει τον άνθρωπο τη στιγμή που ονειρεύεται την ελευθερία του. Ως Ιρλανδός ο Τζόις δεν μπορεί να αισθανθεί ελεύθερος χωρίς να γίνει εξόριστος. Ως μοντερνιστής δεν μπορεί να εκφραστεί παρά σαν πρόσφυγας της γλώσσας. Και ως διανοούμενος δεν μπορεί παρά να αναζητήσει την αλήθεια σε θραύσματα της αμφιβολίας.

Ο χρόνος τρέχει βασανιστικά

Απαιτητική σκηνοθεσία, με εμφανή αγωνία να εμπεδωθεί από τους θεατές το αινιγματικό κείμενο. Μόνη εκ μέρους μου αμφιβολία: η απόφαση της Πατεράκη να σπάσει την τελευταία πράξη σε πολλές σκηνές, με διαδοχικά μπλακ άουτ. Προσωπικά δεν είδα ποτέ να λειτουργεί ικανοποιητικά η ιδέα αυτή στην πράξη. Κάνει το χρόνο να τρέχει βασανιστικά, στο τέλος μάλιστα μιας ούτως ή άλλως μακριάς παράστασης.

Αυτά όμως είναι μόνο το περίγραμμα: ενώπιόν μας εμφανίζεται μια από τις σημαντικότερες καταθέσεις υποκριτικής των τελευταίων ετών. Είναι ο Ρίτσαρντ του Ακι Βλουτή. Πόσο καιρό είχαμε άραγε να δούμε μια ανεπιφύλακτα σπουδαία ανδρική ερμηνεία; Ο ρόλος έρχεται από το βάθος ταλαντευόμενος γύρω από το χαμένο κέντρο του. Χαρακτήρας αργασμένος σε πολλά επίπεδα, ερμηνεία που χαίρεται κάποιος όχι μόνο θεωρητικά αλλά και πάνω στη σκηνή.

Είναι τόσο καθηλωτική η ερμηνεία του, ώστε αν υπάρχει κάποιος κίνδυνος αυτός είναι να μπατάρει η παράσταση προς τμέροο

ς του, και το «έργο για τρεις γάτους και ένα ποντικό», όπως το ήθελε ο Τζόις, να απομείνει στη σκηνή με ένα μόνο γάτο. Ο Γιάννης Παπαδόπουλος, όμως, αποδίδει με θέρμη τον Ρόμπερτ, σαν έτερο πόλο της ανδρικής ένωσης. Παράξενα αγκυλωμένη, σχεδόν φοβική, η Βεατρίκη της Αλεξάνδρας Σακελλαροπούλου. Η Ιρις Χατζηαντωνίου αποδίδει εγκεφαλικά τη Βέρθα, το (ακόμα ένα) χαμένο υπαρξιακό κέντρο του Ρόμπερτ. Καίρια παραισθητική η υπηρέτρια Μπριγκίτα της Τασίας Σοφιανίδου. Τα κοστούμια του Γιώργου Πάτσα επιχειρούν να σχολιάσουν τα δίπολα Βεατρίκης και Βέρθας (πλατωνικός- σεξουαλικός έρωτας), Ρίτσαρντ και Ρόμπερτ (θέση-άρση του ηδονισμού). Η μετάφραση, της σκηνοθέτιδας και του Αντώνη Γαλαίου, μουσικότατη. *

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

  • Παραστάσεις, συνεντεύξεις, κριτική, αφιερώματα και ό,τι συμβαίνει πάνω και κάτω από τις αθηναϊκες θεατρικές σκηνές. Τι παίζεται τώρα στο Λονδίνο και στο Broadway.

  • Αρχείο

  • Εγγραφείτε για να λαμβάνετε στο email σας όλα τα νέα άρθρα.

    Μαζί με 12 ακόμα followers

  • ΕΛΛΗ ΛΑΜΠΕΤΗ-ΔΕΣΠΟΙΝΙΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ

  • wordpress hit counter
Αρέσει σε %d bloggers: