«Ο ΕΠΙΣΤΑΤΗΣ» ΚΡΙΤΙΚΗ ΛΕΑΝΔΡΟΣ ΠΟΛΕΝΑΚΗΣ

 

 

 

 

 

 

 

Πιντερική γεωμετρία

ΤΟΥ ΛΕΑΝΔΡΟΥ ΠΟΛΕΝΑΚΗ, Η ΑΥΓΗ, ΚΥΡΙΑΚΗ 16 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2011

Το θέατρο του Πίντερ προσλήφθηκε αρχικά στην Ελλάδα ως “θέατρο του παραλόγου”. Επειδή τα πρόσωπα και οι καταστάσεις του έμοιαζαν “παράλογες”. Μη εντασσόμενες δηλαδή στους κανόνες ενός μέτρου κοινού. Ποιο είναι όμως το κοινό μέτρο με το οποίο κρίνουμε τα πράγματα του κόσμου, δεν έχω ακόμη, ομολογώ, καταλάβει. Υπάρχει αναμφίβολα μια “κοινή λογική’ που μας βοηθά… να ορίζουμε αρνητικά το παράλογο. Αλλά, πέρα από αυτήν, βρίσκεται το χάος της απροσδιοριστίας αιτίων, προθέσεων και κινήτρων του ανθρώπου. Όποιος ισχυρίζεται ότι κατέχει το αποκλειστικό κλειδί της ανθρώπινης συμπεριφοράς ή πλανάται ή λέει ψέματα. Δεν υφίσταται, άρα, θετικός ορισμός του παραλόγου.

Μόνο αρνητικά μπορούμε να το συλλάβουμε: ό,τι κατορθώνει να διαφύγει από την επίπεδη φυλακή της “κοινής λογικής”, ανήκει στην σφαίρα του παραλόγου. Με αυτήν την έννοια… παράλογος είναι ο κόσμος εκλαμβανόμενος ως απόλυτα ερμηνεύσιμος με την “κοινή λογική”. Χωρίς δηλαδή… το στοιχείο του παραλόγου, που αποτελεί το αντίθετο της “κοινής λογικής”, όντας ο “κοινός μας λόγος”: όχι πλέον “σκέπτομαι άρα υπάρχω”, αλλά, “συλλογίζομαι, άρα συνυπάρχω”, ως λογική, σκεπτόμενη ατομική μονάδα μέσα στον λογικά – παράλογο ή παράλογα – λογικό, “άσκεπτο” (προηγούμενο της λειτουργίας της σκέψης), συλλογικό μας κόσμο: υπάρχειν αδιαιρέτως και χωριστά συγχρόνως, εντός αυτού. Έχει άρα, ληφθεί από τον Πίντερ σωστά το μήνυμα της αρχαίας ελληνικής τραγωδίας. Είναι… ο τελευταίος μεγάλος προσωκρατικός απορητικός φιλόσοφος… που παραστράτησε γράφοντας θέατρο. Θέτει στα έργα του ερωτήματα καίρια, γνωρίζοντας εκ των προτέρων ότι δεν μπορούνε να απαντηθούν μόνο με το εργαλείο της “κοινής λογικής”. Επειδή εμπεριέχουν μέσα τους ως δομικό στοιχείο μια αντινομία που είναι ομόλογη της ανθρώπινης ύπαρξης. Συγκρίνει, εξετάζει το δεδομένο, διαπιστώνει τις αντινομίες του, θεραπεύει το χάσμα που άνοιξε στον κόσμο διά της γλώσσας – λαλιάς η δυτική μεταφυσική, με προσφυγή στον κοινό μας τόπο – λόγο.

Πρόκειται για ένα καθαρό θέατρο λόγου, με πρωταγωνιστή την τραυματισμένη γλώσσα του ανθρώπου, με όλα της τα κενά, τις αμφισημίες και τις αντιλογίες. Για ένα θέατρο του ανθρώπου, ο οποίος γίνεται αυτός που είναι μέσω της γλώσσας διά του λόγου που είναι η αιτία της. Όχι αντίστροφα. Ο λόγος εδώ προηγείται της γλώσσας, δημιουργώντας ένα μαγνητικό ρευστό που κάνει την αφήγηση να κυλά προς τα πίσω, προς την πηγή της και προς το άλαλο παρελθόν της. Ο θεατής των έργων του γίνεται ένα παιδί μέσα σε κινούμενο όχημα που κοιτάζει αντίστροφα τον δρόμο – χρόνο να χάνεται πίσω του. Το έξυπνο παιδί καταλαβαίνει αμέσως τη σχετικότητα της μεταβολής του τοπίου και την οπτική απάτη της σμίκρυνσης του οπτικού του πεδίου. Θα μπορούσαμε να πούμε ίσως ότι στο θέατρο του Πίντερ η στάση αυτή προϋποθέτει ένα ταξίδι στα εσώτερα του εαυτού, με πόρτες ανοιχτές και με το φαίνεσθαι να θριαμβεύει, προσωρινά όμως μόνο, επάνω στο είναι. Κατά τον λόγο που, κάθε φορά, γινόμαστε ή δεν γινόμαστε αυτό που μπορούμε να είμαστε. Και κατά τον λόγο που είμαστε ή δεν είμαστε ικανοί, κάθε φορά, να επιλέξουμε… το δικό μας παρελθόν.

Θα μπορούσαμε ανακεφαλαιώνοντας να πούμε ότι το θέατρο του Πίντερ είναι ένα ιδιότυπο και αντισυμβατικό εργαστήριο μνήμης, που όμως δεν ανακαλεί με νοσταλγία ένα βιωμένο ήδη και για αυτό παγιωμένο σε μορφή, παγωμένο παρελθόν. Ό,τι εδώ αναπαράγεται, είναι, αντίθετα η ιδία η λειτουργία της μνήμης, με τις άπειρες δυνητικές παραλλαγές της. Δεν τροφοδοτεί ένα παρελθόν η μνήμη αλλά η μνήμη ψάχνει, σαρώνει αμφίδρομα τον χρόνο, φτιάχνει ένα παρελθόν για αυτήν, διαλέγει το παρελθόν που της ανήκει, όπως θα διάλεγε κανείς, αν ήταν εφικτό, ένα μέλλον. Ανοίγοντας η μνήμη δρόμους προς τα πίσω, σαν μέσα από ένα πυκνό και ανεξερεύνητο δάσος γεγονότων, επιλέγει σαν συντομότερη όχι την ευθεία γραμμή, αλλά μια καμπύλη, η οποία συνάπτεται σε δυνητικά σημεία και τέμνεται με άλλες καμπύλες μνήμης. Όπου τα σημεία τομής δεν είναι προϊόντα επιλογής αλλά παράγοντες τυχαιότητας. Κόμβοι σε μέγεθος ανθρώπων, μπροστά στους οποίους στέκουν οι ήρωες του Πίντερ απορημένοι. Επειδή δεν θυμόμαστε πάντα ό,τι μας συμβαίνει αλλά μας συμβαίνει πάντα ό,τι θυμόμαστε. Τα γεγονότα μας θυμούνται, λόγω του λόγου που τα περιβάλλει ως αύρα. Το ύφος της α-πορίας ταιριάζει, άρα, στον Πίντερ. Όπως ταιριάζει η ατμόσφαιρα της απροσδιοριστίας και της ρευστότητας των μορφών, που δεν είναι σκιές και φαντάσματα αλλά ζώντα πλάσματα κοιταγμένα στο κάτοπτρο ενός ραγισμένου ρεαλισμού που κρύβει μια βαθιά ηθική, δηλαδή τη μόνη πρέπουσα πολιτική στάση. Και μια βαθιά, πικραμένη αλλά όχι απελπισμένη, ποίηση του ανθρώπου και των πραγμάτων.

Αυτό το πεποιημένο ύφος απροσδιοριστίας α-πορίας και α-μηχανίας μπροστά στον παραπλανητικό καθρέφτη των φαινομένων, με άψογους ρυθμούς και ατμόσφαιρα, εξασφάλισε η έμπειρη σκηνοθεσία του Αντώνη Αντύπα για τον “Επιστάτη”. Στη γνωστή μετάφραση του Κώστα Σταματίου, με μουσικές υπόγειες της Καραΐνδρου, με αρμόζοντα σκηνικά – κοστούμια της Τρικεριώτη, με φωτισμούς δημιουργικούς του Σινάνου, σε φωνητική διαμόρφωση Ρηνιώς Κυριαζή, με έναν μοναδικό, το τονίζω, Δημήτρη Καταλειφό. Ο σπουδαίος μας ηθοποιός γεωμετρεί και χτίζει ψηφίδα με ψηφίδα τον ρόλο του επιστάτη, συνδυάζοντας ιδανικά φωνή και κίνηση, διάνοια και σώμα, σε ένα. Αυτόφωτα στέκει δίπλα του ο Λαέρτης Βασιλείου, “αντιφωνητής”, και ο πολύ νέος Χάρης Φραγκούλης έγκυρη, ουσιαστική, φωτίζουσα παρουσία. Μια παράσταση – κόσμημα, συνοψίζω που τιμά το θέατρό μας.

 

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

  • Παραστάσεις, συνεντεύξεις, κριτική, αφιερώματα και ό,τι συμβαίνει πάνω και κάτω από τις αθηναϊκες θεατρικές σκηνές. Τι παίζεται τώρα στο Λονδίνο και στο Broadway.

  • Αρχείο

  • Εγγραφείτε για να λαμβάνετε στο email σας όλα τα νέα άρθρα.

    Μαζί με 12 ακόμα followers

  • ΕΛΛΗ ΛΑΜΠΕΤΗ-ΔΕΣΠΟΙΝΙΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ

  • wordpress hit counter
Αρέσει σε %d bloggers: